Wat is het nut van het woord van het jaar en het verschijnwoord van het jaar?

Onlangs is bekend gemaakt dat hallucineren het Van Dale woord van het jaar is geworden. Daarnaast is volgens de woordpeiler van het Instituut voor de Nederlandse taal manosfeer het verschijnwoord van het jaar geworden.

Maar hoe worden deze woorden gekozen, waarom zijn deze verkiezingen er en wat is het verschil tussen deze verkiezingen? In dit artikel lees je hier meer over.

Van Dale woord van het jaar
16 december maakte Van Dale bekend dat hallucineren het woord van het jaar is geworden. Dit geldt voor zowel Nederland als België. De definitie van dit woord is: in­for­ma­tie ver­strek­ken die niet op (be­trouw­ba­re) da­ta ge­ba­seerd is en die daar­om on­nauw­keu­rig of vol­strekt on­juist is. Dit woord is gekozen door de snelle opkomst van AI het afgelopen jaar. Dit woord is niet nieuw, maar kreeg door de ontwikkelingen in 2025 deze betekenis erbij. De oorspronkelijke betekenis van het woord hallucineren is volgens het ANW (Algemeen Nederlands Woordenboek): objecten of verschijnselen waarnemen die in werkelijkheid niet bestaan.

Volgens Van Dale is voor dit woord gekozen, omdat het een belangrijke ontwikkeling in de samenleving én in de taal weerspiegelt. Volgens Van Dale gebruiken AI-modellen ook taal om onze vragen te beantwoorden. Bij het beantwoorden van deze vragen kunnen de AI-modellen ook taalfouten maken. Dit woord laat zien dat de AI-modellen niet alleen ons onjuiste informatie kunnen verstrekken, maar ook informatie kunnen verstrekken die onze woordenschat kan beïnvloeden. De nieuwe definitie van het woord heeft dus ook taalkundige inzichten opgeleverd over het taalgebruik van AI-modellen. Hoe wordt dit woord eigenlijk gekozen?

Nieuwe verkiezingsvorm
Sinds 2007 organiseert Van Dale de verkiezing van het woord van het jaar. Hierbij kon iedereen stemmen op een aantal woorden die geselecteerd zijn door de redactie. Sinds 2024 kiest de redactie het woord zelf. Dit is besloten omdat de afgelopen jaren een maatschappelijke discussie is ontstaan bij een aantal van de geselecteerde woorden. In 2024 kwamen er namelijk veel reacties op de geselecteerde woorden pieperaanval en transitiespijt, wat leidde tot maatschappelijk discussies. Verschillende actiegroepen riepen op om niet meer te stemmen op deze woorden. Hierdoor werd de verkiezing gekaapt en heeft de redactie besloten om voortaan zelf het woord te kiezen. Maar wat is eigenlijk het doel van deze verkiezing?

Taal weerspiegelt het jaar 2025
Bij de keuze van het woord van het jaar wordt er gekeken naar de ontwikkelingen van de woorden in het afgelopen jaar. Denk hierbij aan nieuwe woorden of bestaande woorden die we veel gebruiken. Daarnaast kan ook de betekenis van woorden veranderen of krijgt een woord een betekenis erbij. Dit laatste was het geval bij het woord hallucineren. Op deze manier wordt dus het woord van het jaar gekozen. Woorden laten zien hoe onze woordenschat zich ontwikkelt. Maar dat niet alleen, de woorden die we gebruiken laten ook onze dagelijkse bezigheden zien. Het doel van de verkiezing is daarom ook om terug te kijken naar wat er het afgelopen jaar in de taal is veranderd.

Verschijnwoord en verdwijnwoord van het jaar
Naast het woord van het jaar van Van Dale is onlangs ook het verschijnwoord en het verdwijnwoord van 2025 bekend gemaakt. Het verschijnwoord en het verdwijnwoord zijn een initiatief van het Instituut voor de Nederlandse taal. Eind december maakte het kennisinstituut bekend dat manosfeer het verschijnwoord van 2025 is geworden en graaiflatie het verdwijnwoord. Maar hoe worden deze woorden eigenlijk gekozen?

Woordpeiler
Het Instituut voor de Nederlandse taal heeft een aparte website (woordpeiler.ivdnt.org.nl) waarop alle woordtrends van 2000 tot nu worden bijgehouden door middel van analyses. Deze woordtrends hebben te maken met de opkomst van nieuwe woorden in (kranten)artikelen en woorden die verdwijnen, dus die weinig of niet meer te zien zijn in kranten. Ook periodieke woorden worden weergegeven, dit zijn woorden die regelmatig terug komen in kranten en dus een periodieke lijn vertonen.

Daarnaast laat de website ook elke maand een woordpeiling zien, waarin de woorden staan die de hoogste frequentie in een maand hadden in krantenartikelen. Deze woorden zijn het meest kenmerkend voor de desbetreffende periode. Vanuit deze maandelijkse woordpeilingen is gekozen dat manosfeer (gemeenschap van machomannen) het verschijnwoord van het jaar is geworden, wat betekent dat dit woord elke maand in 2025 vaak in (kranten)artikelen is verschenen. Daarentegen is het woord graaiflatie bijna niet meer in artikelen verschenen, waardoor dit woord het verdwijnwoord van 2025 is geworden. Het doel van het INT is dus te laten zien hoe het Nederlands zich ontwikkelt, door de belangrijkste woordtrends aan het eind van het jaar uit te drukken in een verschijn- en verdwijnwoord.

Samengevat, zowel Van Dale als het Instituut voor de Nederlandse taal kiezen de woorden zonder publieksverkiezingen, maar baseren de keuzes op eigen onderzoek. Het woord van het jaar weerspiegelt het afgelopen jaar, waarbij er rekening wordt gehouden met de ontwikkeling van de woordenschat dat jaar. Terwijl de woordpeiler van het INT het verschijnwoord en het verdwijnwoord juist baseert op de woordfrequenties in (kranten)artikelen van het afgelopen jaar. Een overeenkomst is dat bij beide verkiezingen rekening gehouden wordt met de taaltrends. De  organisaties onderscheiden zich door beide een ander doel voor ogen te houden met de verkiezingen. Dit was 2025 samengevat in een paar woorden. Op naar weer een nieuw jaar met veel woordenschatontwikkelingen.